Lab
Medicina.org
← Naslovnica
Laboratorijski testovi

Prostata specifični antigen (PSA)

Redakcija LabMedicina.org

PSA je specifični glikoprotein koji se koristi kao ključni tumor marker za rano otkrivanje, praćenje i dijagnostiku oboljenja prostate.

Prostata specifični antigen (PSA) je glikoproteinski enzim koji primarno proizvode sekretorne ćelije epitela prostate. Njegova primarna biološka uloga je likvefakcija (ukapljivanje) sjemene tečnosti, što omogućava pokretljivost spermatozoida. Male količine PSA normalno prelaze u krvotok. Određivanje koncentracije ukupnog PSA u serumu predstavlja najvažniji organ-specifični biomarker koji se primjenjuje u urologiji za otkrivanje, praćenje i procjenu oboljenja prostate.

Kome se test preporučuje

Ispitivanje nivoa PSA preporučuje se muškarcima u sklopu preventivnih pregleda ili pri postojanju smetnji sa mokrenjem. Indikacije uključuju:

  • Rutinski skrining na karcinom prostate kod muškaraca starijih od 50 godina (odnosno od 45. godine kod osoba sa porodičnom anamnezom raka prostate).
  • Prisustvo simptoma donjeg urinarnog trakta, kao što su otežano iniciranje mokrenja, oslabljen mlaz, učestalo noćno mokrenje ili osjećaj nepotpunog pražnjenja bešike.
  • Diferencijalnu dijagnozu između benigne hiperplazije (uvećanja) prostate, zapaljenskih procesa i karcinoma.
  • Praćenje efikasnosti sprovedene terapije (operacije, zračne ili hormonske terapije) kod pacijenata oboljelih od karcinoma prostate.
  • Ranu detekciju eventualnog recidiva (povratka) bolesti nakon završenog liječenja.

Priprema i uzorak

Za analizu se koristi uzorak venske krvi. Da bi se izbjegli lažno povišeni rezultati, pacijent se mora pridržavati posebnih uputa. Najmanje 48 sati prije vađenja krvi treba izbjegavati ejakulaciju, vožnju bicikla ili motocikla, te intenzivne fizičke aktivnosti koje stvaraju pritisak na karlicu. Mjerenje PSA ne treba raditi neposredno nakon digitalnog rektalnog pregleda, cistoskopije, transrektalnog ultrazvuka, biopsije prostate ili preležane urinarne infekcije, jer te intervencije i stanja uzrokuju privremeni, izrazit skok PSA u krvi.

Tumačenje nalaza

PSA je tkivno specifičan, ali ne i tumorski specifičan marker. To znači da svako oštećenje ili bujanje tkiva prostate može dovesti do povećanja njegove koncentracije u krvi.

  • Povišene vrijednosti: Mogu ukazivati na karcinom prostate, ali su u velikom broju slučajeva posljedica nedomalignih stanja kao što su benigna hiperplazija prostate (BHP), akutni ili hronični prostatitis (upala prostate), te uroinfekcija.
  • Normalne ili niske vrijednosti: Ukazuju na manju vjerovatnoću prisustva karcinoma prostate, mada potpuno ne isključuju postojanje bolesti, posebno ako postoje drugi sumnjivi klinički znaci.

Važne napomene

Referentne vrijednosti PSA uveliko zavise od starosne dobi pacijenta i specifične laboratorijske metode koja se koristi. Za precizniju dijagnostiku, posebno kada su vrijednosti u takozvanoj "sivoj zoni", urolozi često zahtijevaju određivanje slobodnog PSA (fPSA) i izračunavanje odnosa fPSA/tPSA. Povišen nivo PSA nikada nije dovoljan za postavljanje konačne dijagnoze karcinoma prostate – definitivna dijagnoza postavlja se isključivo na osnovu histopatološkog nalaza biopsije prostate.

Više iz sekcije